Ze knikken, ze kennen deze doelgroep en begrijpen het groepsdoel.
‘Wat is de werkwijze?’ vraag ik. ‘AFT in de groep’ hoor ik, en ‘psychodynamisch, groepsdynamisch’ hoor ik ook.
‘Er is wel iets aan de hand met deze groep’, ga ik verder, ‘door omstandigheden zijn drie bijeenkomsten niet doorgegaan vanwege ziekte van de therapeut, en door omstandigheden in de maatschappij is het niet meer mogelijk samen in een ruimte bijeen te komen en moet de groep online worden gedaan’.

Ze lachen, want het is hun eigen situatie overgezet naar een therapiegroep. In februari zouden ze de laatste twee dagdelen van de basiscursus NVGP in het kader van hun psychotherapie-opleiding hebben, maar ik draaide plotseling het ziekenhuis in voor een galblaasoperatie en die dagdelen konden dus niet doorgaan. Ze werden verplaatst naar 17 maart, middag en avond. Intussen brak de corona-crisis uit en maakte RINO-Amsterdam alle cursussen online. Ik sprak dus tegen een scherm en alle cursisten zaten thuis achter hun eigen scherm in een ZOOM-omgeving.

Ik had er tegen op gezien. Alleen het verhaal van Bram van der Boom over zijn online-leergroep die hij samen met Pepijn Steures had gedaan gaf me een idee dat het mogelijk moest zijn, maar welke aanpassingen zij gedaan hadden was ik vergeten. Ik had nog geprobeerd de RINO-baas te overtuigen dat rollenspel met een hele groep niet mogelijk kon zijn (‘als iemand zijn psychotherapie-les online gaat geven is het een reden hem niet als docent aan te nemen, want het is een praktijkopleiding en dan past college-onderwijs niet’), maar volgens hem was ZOOM bij uitstek geschikt om rollenspel te doen en om te oefenen.
Hij heeft gelijk, het kan, maar het is wel anders.

Eerst de technische problemen. Negen van de dertien zaten met een goed verbonden apparaat klaar. Drie hadden apparaten die af en toe werkten en af en toe haperden. We waren soms deelnemers kwijt omdat de verbinding verbroken raakte. Een deelnemer had die ochtend nog haar laptop gecheckt, maar ‘s middags was het geluid defect. We zagen (de videoverbinding werkte wel) haar eerst verwoed kabels in en uit pluggen, daarna zagen we een vreemde man aan haar laptop hannesen in een computerwinkel, ook ging ze langs bij een mobiel-reparateur maar de audio was en bleef stom. Ze fietste naar de RINO, kreeg een eigen kamertje en haakte aan. Drie anderen hadden onderweg problemen, zodat ze overschakelden naar hun mobiele telefoon en niet alle deelnemers meer konden zien omdat dat schermpje maar vier vierkantjes toonde.

Andere gebeurtenissen: kinderen die binnen kwamen, een schoonmaker die vroeg of de kamer bezet was, een machine die naast het huis van een deelnemer ging staan razen. Ik denk dat het opstartproblemen waren, omdat dit een eerste keer en een overval was.
Maar het rollenspel ging goed. De groepsleden schoten makkelijk in hun rol, de therapeuten stemden goed af op wat ze hoorden en zagen. Het proces ontwikkelde zich op een mooie manier, van buiten de groep en de beperkingen, naar de relaties tussen de groepsleden die elkaar een tijd niet hadden gezien en zich bezorgd hadden gemaakt, naar de rol van de therapeuten die zich te gemakkelijk neerlegden bij de oekaze van bovenaf dat alles vanaf nu online moest. De observatoren waren aandachtig en wisten mooie opmerkingen te verwoorden. Het werd wel duidelijk dat subtiele lagen en gezichtsuitdrukkingen wegvielen en dat de therapeuten moesten varen op praten of zwijgen en op de inhoud van wat werd gezegd, waarbij maar af en toe de toon kon worden meegewogen.

Als ik nu erover denk is het vooral bruikbaar om een strategie te oefenen en technieken aan te leren. Om variatie in de les te brengen had ik ook opdrachten voor sub-groepjes bedacht. Ze brainstormden over schaamteverschijnselen bij groepsleden en bij zichzelf als therapeut en hoe daarmee om te gaan. Dat is in ZOOM goed mogelijk. Het programma kan de groepjes indelen en als leider kun je je even mengen in zo’n groepje.
Het programma is bij uitstek geschikt voor les geven, met de mogelijkheid om een document waar je doorheen kunt scrollen of een filmpje of presentatie te laten zien en die de deelnemers precies zo zien als jij op je laptopscherm hebt. Dat vond ik leuk, dat digitale mogelijkheden een bijeenkomst iets nieuws bieden. Ik ga een blended basiscursus ontwerpen, dacht ik steeds.
Maar ik vond het niet makkelijk. Ik miste hen, ik miste hun aanwezigheid. Ik kwam er achter dat ik normaal steeds op de groep let om te zien waar de deelnemers zijn. Mijn opmerkingen en aanwijzingen variëren al naar gelang de sfeer, de aandacht, de spanning, het enthousiasme in de groep. Het liefst laat ik ze speels iets nieuws uitproberen op basis van wat ze al kunnen en waar ze in verder willen. Daarom lopen mijn bijeenkomsten nooit zoals ik ze van tevoren plan. Ze ontwikkelen zich. En dat is met veertien gezichtjes in vierkante hokjes op een scherm niet te doen. Kijkt hij onverschillig of denkt hij na? Staart ze of is ze aandachtig? Is dat een zucht of een deuk in de geluidskwaliteit? Doet ze haar haar goed of is er een emotie die moet worden weggewuifd? Wat dat betreft voelde ik me onmachtig en eenzaam.
Ik moest ook een andere rol aannemen. Door elkaar heen praten is te verwarrend, dus ik moest meer samenvatten, meer voorzitten, meer orde houden als het ware. Niet omdat ze een moeilijke groep waren, maar omdat het bij veel geluid onduidelijk was wie er praatte en men dan in de war dreigde te raken.
Waar ik mezelf mee in de wielen heb gereden, is de weerstand die ik verwachtte. Ik ben te gemakkelijk meegegaan met stemmen die dit online-werken niet prettig vonden of klaagden over de techniek. Ik denk dat ik dat meer sec had moeten houden en gewoon had moeten doorgaan, zolang als ik dacht dat redelijk was. Het is eigenlijk best te doen om een periode van drie uur les te geven, met wat variatie in het programma. Dan is het wel vermoeiend voor de deelnemers, zoals ze zeiden, maar kan de tijd zinvol worden besteed.
Uiteindelijk zijn we vier en een half uur bezig geweest, met pauzes tussen onderdelen. We zijn gestopt om groepsleden de kans te geven hun kinderen op te vangen en naar bed te brengen.

Toen ik buiten kwam realiseerde ik me dat we de crisissfeer hadden weten te ontkennen. We hadden stevig doorgewerkt in dezelfde serieuze sfeer als de andere keren, alleen via een ZOOM-scherm. Dat we ziek zouden kunnen worden, misschien al waren, dat we zieke familieleden zouden kunnen krijgen, dat het leven buiten in rep en roer was, dat er redenen waren die ons achter ons scherm hadden gedwongen, dat was allemaal naar de achtergrond verdwenen en kwam pas weer terug toen we ZOOM uitschakelden. Ik liep langs de Amsterdamse grachten waar ik een van de weinigen was, werd gegroet door de enkeling die ik tegenkwam, en had zin hen te ontmoeten om even bij te praten over de wonderlijke toestand waarin we hadden gezeten. Maar dat kon niet.

Hans de Ruiter is cursusgever, (leer)supervisor, leertherapeut NVGP, NVP en waarnemend hoofdopleider psychotherapie RINO Amsterdam.

 

 

Joomla SEF URLs by Artio