Een opeenstapeling van dilemma’s: over het acuut moeten beëindigen van een goed lopende groep vanwege de corona crisis.

Ellen van den Broek is werkzaam als hoofd behandeling bij de Van der Hoeven Kliniek (tbs kliniek) en leidt daarnaast bij De Waag, centrum voor ambulante forensische ggz te Utrecht, samen met een mannelijke co-therapeut een goed lopende groep. Het betreft een combinatie van schematherapie en interpersoonlijke therapie in de groep voor mannen die huiselijk geweld gepleegd hebben. De vijf groepsleden nemen op vrijwillige basis deel, dus niet in het kader van een justitiële maatregel, en zijn in deze samenstelling al een lange tijd bij elkaar. De langst zittende deelnemer nu zo’n tweeëneenhalf jaar, degene die er het laatst bij gekomen is, ruim tien maanden. De groep vindt wekelijks plaats.

Net als in veel andere ggz instellingen kreeg Ellen van het management abrupt te horen dat alle face-to-face contacten, en dus ook die in groepsverband, met onmiddellijke ingang vanwege besmettingsgevaar gestopt zouden moeten worden. Niemand was hier op voorbereid, de groepsleden net zo min als de twee groepstherapeuten. Het enige wat zij de groepsleden nog mee konden geven was dat zij contact konden opnemen met hun groepstherapeut indien dat nodig zou blijken. De groep zelf kwam hiermee dus eveneens abrupt ten einde. De beslissing van het management was gezien de situatie in Nederland en elders in de wereld wel goed te begrijpen, maar het stoppen van een groep zonder een perspectief te kunnen bieden - zoals je dat bijvoorbeeld bij een zomerstop zou doen, wetende wanneer er weer verder met elkaar verder gewerkt kan worden - voelde onbevredigend en ook frustrerend.

Samen met haar co-therapeut overlegde Ellen wat de opties waren. Zouden ze gezien de grootte van de groep – vijf man en twee groepstherapeuten – niet toch kunnen doorgaan met de wekelijkse sessies, mits de groepsruimte groot genoeg was om allemaal anderhalve meter afstand van elkaar te kunnen houden? En als dat door de organisatie gefiatteerd zou worden, zouden de groepsleden dat dan eigenlijk zelf ook willen? En stel dat een of meer van deze vijf groepsleden dat niet zou willen om besmettingsrisico voor zichzelf of anderen te reduceren, hoe zou je daar dan mee om moeten gaan? Dit tweede dilemma verviel toen bleek dat de organisatie geen uitzondering wilde maken op het beleid om geen face to face contacten toe te staan,  zodat het plan om in een grote groepsruimte aan de slag te gaan niet ten uitvoer gebracht werd.

Een alternatief zou zijn om dan toch de mogelijkheden van online groepstherapie aan te bieden, ook al had noch Ellen noch haar co-therapeut daar ervaring mee. Als KP opleideling was het online les krijgen haar niet mee gevallen, en ook de ervaring met vergaderen met collegae via beeldbellen riep nogal wat weerstand op: het is vervreemdend en vermoeiend. Toch won de nieuwsgierigheid en de behoefte aan contact met haar groepsleden het van haar weerstand. De online mogelijkheden worden nu onderzocht, maar de interne ICT afdeling draait overuren en het is nog steeds niet geheel duidelijk welke modus van beeldbellen met een groep nu echt veilig is. Ervan uitgaande dat de technische kant van dit dilemma snel wordt opgelost, is het nog maar de vraag of haar groepsleden zich kunnen vinden in deze nieuwe vorm van therapie; ook hier zou het kunnen gebeuren dat er vier akkoord gaan, maar dat één het niet wil en afhaakt. Of twee, of drie…

Zolang de online therapie nog niet mogelijk is, en zolang de groepsleden nog niet met het bovenstaande dilemma geconfronteerd worden, moest er toch een andere manier zijn om de verbinding met de groep, tussen de groepsleden onderling en met de twee groepstherapeuten op enige wijze vorm te geven. Samen met haar co-therapeut stuurde ze de groepsleden een e-mail, om aan te geven dat ze de groep niet vergeten was. Zij vergezelden hun bericht van een foto van henzelf, waarbij ze kaarten uit de schematherapie (bijvoorbeeld de gezonde volwassene) omhoog hielden.

Op dit mailbericht kwam een uitgebreide respons van één van de groepsleden, ook vergezeld van een aantal foto’s, en twee korte reacties van andere groepsleden, passend bij hun beider persoonlijkheden. Hopelijk gaan de andere twee ook nog reageren, maar wat als zij dat niet doen? Moet je dan als groepstherapeut die groepsleden individueel benaderen? En hoe communiceer je dat weer naar de andere groepsleden? Want hoe houd je je aan de gulden regel dat alles ín de groep besproken wordt als er geen groep meer is voor onbepaalde tijd, maar de behandeling feitelijk wel doorgang moet vinden?

Maken Ellen en haar co-therapeut zich zorgen om hun groepsleden, zijn ze bang dat zij terugvallen in oud gedrag, het plegen van huiselijk geweld? Nee, zegt Ellen beslist, de recidiverisico’s zijn bij de huidige deelnemers niet zo hoog of acuut. Eerder zou ik me zorgen maken om hun persoonlijk welzijn. De groepsleden reageerden begrijpend op het besluit, en hebben aangegeven dat ze blij waren met het aanbod zelf contact te kunnen opnemen indien dat gewenst of nodig zou zijn. Maar een ander aandachtspunt op de langere termijn is er wel: dat groepsleden door deze onverwachte beëindiging van hun behandeling na verloop van tijd gaan ervaren dat ze die behandeling eigenlijk helemaal niet meer nodig hebben en dus niet meer terugkomen in de groep. Het zou natuurlijk kunnen, dat deze periode zonder groep voor hen als testcase gaat werken, en als het inderdaad blijkt dat één van hen het niet meer nodig heeft, dan is dat natuurlijk een mooie uitkomst. Maar hoe ga je dan om met wat we gewend zijn in groepstherapie te doen, het hanteren van de groepsdynamiek bij het toewerken naar een goede afronding van de groepstherapie, en het stilstaan bij afscheid nemen, voor alle betrokkenen?

Er is nog veel onduidelijk. Wat wel duidelijk is, is dat Ellen de mogelijkheden van online groepstherapie, ondanks alle vragen die er zijn, zal aangaan, met nieuwsgierigheid, met behoefte aan verbinding met haar groep, en met het besef voor haar groepsleden zoveel mogelijk continuïteit te willen bieden. 

Opgetekend door Arnout ter Haar

Joomla SEF URLs by Artio